Inleiding
Een screencast is, zoals het woord zegt: een opname van een computerscherm. Vaak zijn screencasts voorzien van een toelichting van degene die de opname maakt waarin hij uitlegt wat er op het scherm te zien is. De meeste screencasts zijn instructiefilmpjes, bijv. hoe je in een tekstverwerker tekst in kolommen kunt zetten, hoe je formules invoert in een spreadsheet of wat je moet doen om een bestand te downloaden.

‘Vroeger’ was het maken van een screencast een hele toer. De programma’s om screencasts te maken (zoals Camtasia en Adobe Captivate) waren lastig te doorgronden en vaak ook erg prijzig. De laatste jaren zijn er goede toepassingen bijgekomen die gratis zijn, veel eenvoudiger in gebruik en die het makkelijk maken om je screencasts online te delen. Als je een screencast hebt gemaakt kun je die meestal bewerken (bijv. voorzien van titels, een inleiding enz.) met de screencastsoftware zelf of met filmbewerkingssoftware zoals Moviemaker.

Screencasts maken in het onderwijs
Het zal je vast wel eens gebeuren dat je leerlingen wilt vertellen wat ze precies moeten doen op de computer. Je kunt ze daarbij natuurlijk klassikaal stap voor stap door het proces leiden, maar dat betekent dat iedereen op elkaar moet wachten en de praktijk leert dat veel leerlingen daarvoor niet het geduld hebben en al snel verder klikken. Het is handig als je dit soort instructies kunt aanbieden in de vorm van een screencast die iedereen in zijn eigen tijd en vooral: in zijn eigen tempo kan doornemen. Voor De Onderwijsvernieuwingscoöperatie zijn talloze screencasts gemaakt door Hans Hak. In de screencasts legt hij bijvoorbeeld uit hoe je met JClic een memory-spel kunt maken, hoe je audiofragmenten kunt downloaden van internet naar je eigen computer en hoe leerlingen met Stagecast een echte game kunnen bouwen. Ook de meeste handleidingen voor leerlingen op deze site zijn screencasts van de hand van Hans.

Maar screencasts zijn niet alleen handig om uit te leggen hoe een programma werkt: je kunt er ook andere dingen mee laten zien. Denk bijvoorbeeld eens aan het maken van wiskundige berekeningen en bewerkingen (ook wel ‘mathcasts‘ genoemd), of het maken van een getekende uitleg (sketchcast) met behulp van een tablet p.c. of een tekentablet.

Je kunt natuurlijk ook leerlingen vragen om in een screencast vast te leggen wat ze doen, bijv. als ze een educatieve game spelen. De docent kan, alleen of samen met de leerling, de acties bekijken en commentaar geven. Voordeel van deze werkwijze is dat de leerling zelf kan bepalen wanneer hij wil laten zien wat hij doet en de docent kan op zijn eigen moment feedback hierop geven. Maar ook het maken van een mathcast is leerzaam: om uit te kunnen leggen wat je doet moet je immers boven de stof staan. Een ander voordeel is dat als een leerling een mathcast maakt waarin hij uitlegt wat hij precies doet om het eindresultaat te verkrijgen, de docent inzicht krijgt in wat de leerling van de stof heeft begrepen. Het eindresultaat ten slotte is bruikbaar voor andere leerlingen die – buiten de les – extra uitleg nodig hebben over de stof.

Er zijn verschillende tools om screencasts te maken: sommige programma’s moet je downloaden en installeren op je p.c. waarna je de screencasts desgewenst kunt uploaden; andere programma’s zijn webbased. Die kan je dus zo gebruiken.

Handleiding voor leerlingen
De online programma’s, zoals Screencast-O-matic en Screentoaster hebben geen handleiding nodig: die wijzen zich vanzelf. Klik hier voor een handleiding voor docenten over het gebruik van het gratis te downloaden programma TipCam.

Tips voor gebruik in de les
Om een goede screencast te maken is het noodzakelijk om tevoren te bedenken hoe en wat er vastgelegd moet worden. Voordat je de opname maakt, loop je alle stappen door en je legt vast welke schermen getoond moeten worden en welke uitleg gegeven moet worden. De teksten kunnen het best volledig uitgeschreven worden.

Veel screencasttools bieden de mogelijkheid om de gemaakte screencasts in verschillende formaten op te slaan. Je kunt ze bewaren op je eigen computer, uploaden naar de (school-)server of op YouTube zetten. Bij Screentoaster krijg je in principe een onbeperkt account om screencasts te maken en online te zetten, maar er is wel een maximum per screencast van 150 megabyte en een screencast mag niet langer duren dan 20 minuten. Bij Screencast-O-Matic geldt een maximumlengte van 15 minuten voor de afzonderlijke screencasts. Op de site screencast.com mag je gratis 2 gigabyte aan opnamen opslaan en 2 gigabyte dataverkeer per maand doorgeven.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen screencasts maken.

Opdrachten

• Beschrijf in je weblog een les waarbij je zelf een screencast (of een mathcast of een sketchcast) zou kunnen gebruiken. Is dit handiger dan werken met screenshots of een geschreven uitleg? Waarom?
• Beschrijf kort een les waarbij leerlingen een screencast (sketchcast of mathcast) maken.

Verdiepingsoefeningen

• Vergelijk 3 screencastprogramma’s (webbased of lokaal), bijvoorbeeld op bedieningsgemak, bewerkingsmogelijkheden, de mogelijkheid om deze online te zetten en om het beheer te voeren. Vertel in je weblog welk van deze programma’s jouw voorkeur heeft en waarom. Kijk voor screencastsoftware bij ‘Achtergrondinformatie/links’.
• Maak zelf een screencast voor een les die je wilt geven. Embed deze screencast in je blog (bijv. door de screencast te uploaden bij YouTube).

Achtergrondinformatie/links

• TipCam is een gratis screencastprogramma dat je moet downloaden en installeren om screencasts te maken. Hans Hak heeft een screencast gemaakt waarin hij uitlegt hoe het programma werkt;
• Uitleg van Trendmatcher hoe je een sketchcast kunt maken met een tekentablet
• 12 Screencasting tools for creating video tutorials
• Tips (Engelstalig) hoe je een goede screencast moet maken, met ter illustratie een screencast waarbij de tips niet, en een waarbij de tips wel opgevolgd zijn;
• Video’s en afbeeldingen delen met het Jing project. Speciaal Onderwijs Archief Kennisnet
• Screencast-o-Matic: een online tool om screencasts mee te maken;
• Workshop : screencast / Erwin Boogert
• Uitleg over het maken van een screencast met het programma Camtasia;
• Deel je ervaringen met Screentoaster / John van Dongen
• Mijn screencast ervaringen – wie helpt? / Patrick Koning;
• Screencast als een pro : tips om een goede screencast te maken / The Courseware Company
• Screencasts verzameld ten behoeve van het basisonderwijs, maar bruikbaar voor het hele onderwijsveld;