Inleiding
Al sinds het begin van het internet, komen mensen online bij elkaar rond een onderwerp dat hen bindt. Zo ontstonden de eerste bulletinboards voor computeraars, enige tijd later gevolgd door de nieuwsgroepen op Usenet en de fora die zich nestelen binnen websites of een zelfstandig leven leiden.
Mensen hebben er blijkbaar plezier in om op internet gelijkgestemden te ontmoeten die dezelfde interesses of vragen hebben als zij. Dat varieert van een nieuwsgroep voor verzamelaars van antiek, zeldzame ziekten of huishoudelijke issues, tot fora over wetenschap en religie.

Halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw kwamen daar ineens de zogenaamde profielsites bij. Op profielsites gaat het meestal niet om een onderwerp waaromheen mensen zich groeperen, maar draait het vooral om jezelf. Op een profielsite presenteer je jezelf en anderen die willen weten wat je doet, waar je van houdt en wat je ergens van vindt, kunnen jou volgen via je profielsite. Vervolgens nodig je mensen uit om ook lid te worden van deze profielsite en om vriend met je te worden. Foto’s, muziek, bestanden, maar vooral ook wat hen dagelijks bezig houdt, je deelt het met je vrienden of contacten! En hoe meer vrienden of contacten je hebt, hoe beter je gebruik kunt maken van wat anderen met je willen delen. Orkut en Friendster waren de eerste vriendennetwerken; inmiddels zijn Hyves (voor jongeren, vooral in gebruik in Nederland), Facebook (voor privé-activiteiten, internationaal) en LinkedIn (internationaal, voor professionele netwerken) meer bekend.

Profielsites, communities en vriendensites worden verzameld onder de naam ’social networks’. De bekendste richten zich op de ‘persoonlijke’ markt (Hyves, MySpace, Facebook). Sterk in opkomst zijn de zakelijke netwerken, onder aanvoering van LinkedIn, waarbij professionals vrienden van elkaar kunnen worden en waar je bijvoorbeeld ook kan terugvallen op de collegae van je vrienden.
Tenslotte zijn er nog steeds sociale netwerken, waar mensen zich bundelen rondom een gemeenschappelijke interesse. Eerder maakten we al (of maken we nog) kennis met Flickr, YouTube en Netvibes als voorbeelden van websites rondom fotografie, video en het volgen van weblogs. Maar ook het in ons land populaire Schoolbank (vind oud-klasgenoten) is zo’n sociaal netwerk.

Sociale netwerken in het onderwijs
Vrijwel elke school in Nederland heeft al een pagina op Hyves, soms gemaakt door de school zelf maar soms ook door een (oud-)leerling, al dan niet met medeweten van de school. Het is voor scholen belangrijk dat ze monitoren wat er via dit soort netwerken over hen verteld wordt. Scholen die daarbij zelf een vinger aan de – virtuele – pols willen houden doen er goed aan zelf een Hyvespagina in te richten of aan een bestaande pagina over hun school een actieve bijdrage te leveren.

Scholieren bevinden zich massaal op Hyves en bespreken daar alles met elkaar wat hun school- en privéleven aangaat. Filmpjes, foto’s, liefdes, pesterijen, ruzies … Hyves vormt zo een afspiegeling van het dagelijks leven en veel leerlingen ontlenen aan hun online aanwezigheid een zekere identiteit (’hoeveel vrienden heb jij?’). Het belang van Hyves voor leerlingen mag niet worden onderschat, aangezien zij soms vele uren per dag op dit netwerk doorbrengen met vrienden en klasgenoten. Daarmee is Hyves een deel van hun wereld die grenst aan hun leven op school: contacten (positief en negatief) die op school gelegd worden worden online voortgezet, en andersom. Om op scholen een veilig klimaat te scheppen is het belangrijk dat leerlingen weten dat er op scholen expertise is op het gebied van sociale netwerken en dat leerlingen daarvan afweten zodat ze, als zich daar tussen leerlingen problemen voordoen, met hun vragen daarover op school terecht kunnen.

Sociale netwerksites kunnen ook ingezet worden voor de lessen, bijv. om het leven van een historische figuur in beeld te (laten) brengen, om leerlingen met een (fictieve) leeftijdgenoot te laten communiceren of te vertellen over verschillende culturen. Zo zou je groepen leerlingen profielsites kunnen laten maken van een persoon uit een bepaalde periode uit het verleden en ze met elkaar kunnen laten praten via hun Hyvespagina: wat zou Napoleon aan Josephine hebben gemeld toen hij Spanje had bezet en hoe zou Josephine daarop gereageerd hebben? En wat zou Karel IV daarover hebben geschreven als hij een Hyvesprofiel had gehad? Voor de moderne vreemde talen kunnen leerlingen een Hyvesprofiel aanmaken van een leeftijdgenoot die naar Frankrijk, Duitsland of Engeland gaat verhuizen. Hoe is het leven daar, hoe zijn de scholen daar ingericht en hoe ziet het uitgaansleven in bijv. Berlijn eruit? Ze kunnen hun profielpagina aanmaken in het Nederlands maar het is natuurlijk ook mogelijk om dat te laten doen in de taal van het land zelf. Als de school banden heeft met een school in het buitenland kunnen sociale netwerksites gebruikt worden om met leerlingen uit een ander land te communiceren: de leerlingen kunnen zichzelf op hun profielpagina presenteren met een filmpje van hun eigen leven en daarna via ‘krabbels’ (korte berichtjes die soms door anderen gelezen kunnen worden) of mail met elkaar praten over wat ze bezig houdt.
Sociale netwerksites kunnen ook gebruikt worden om het leven in een bepaald gebied of bepaalde cultuur in kaart te brengen, om het leven van dieren (een hyvepagina waarin een vogel vertelt over zijn vertrek naar het zuiden) of Europese samenwerking te laten zien.

Handleiding voor leerlingen
Klik hier voor een les over veilig omgaan met Hyves of bekijk het onderstaande filmpje.

Tips voor gebruik in de les

• Heel veel leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben een eigen Hyvespagina. Uit verschillende onderzoekjes komt naar voren dat ze het vaak niet prettig vinden om deze persoonlijke Hyvespagina te gebruiken voor schooldoeleinden. Het is goed om dit tevoren met de leerlingen te bespreken en ze de mogelijkheid te bieden voor een project een nieuwe pagina te maken.
• Sociale profielsites zijn niet alleen bedoeld om te laten zien wie jij bent: ze worden vooral benut om met anderen te communiceren. Communicatie over een educatief onderwerp komt niet zomaar tot stand: de docent moet dat gesprek voeden door vragen te stellen, leerlingen te stimuleren om te reageren op de pagina’s van hun klasgenoten (bijv. door deze met punten te waarderen) of door zelf te reageren.
• Wie met sociale netwerksites aan de gang gaat in het onderwijs komt er niet onderuit om tevoren met de leerlingen te praten over wie je toegang geeft tot jouw pagina, welke communicatiemogelijkheden die profielsite biedt en voor welk soort berichten je de verschillende communicatiemogelijkheden benut. Vaak zijn leerlingen zich er niet van bewust wie er allemaal hun krabbels kunnen lezen en hun filmpjes en foto’s kunnen bekijken. Veel profielsites bieden de mogelijkheid om per onderdeel te bepalen wat voor wie zichtbaar is, maar de profielfoto op een Hyvespagina zetten is altijd voor iedereen zichtbaar. Daar moeten leerlingen dus goed over nadenken voordat ze die uploaden!

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen gebruik maken van sociale netwerksites.

Opdrachten

• Ga na of je school een eigen Hyves-pagina heeft en vertel op je weblog wat er op deze Hyvesite gebeurt. Wie zijn de vrienden, waar schrijven ze over en wat is je mening over dit initiatief? Wist je van het bestaan af?
• Bedenk een les waarbij leerlingen gebruik maken van Hyves of een ander sociaal netwerk. Vertel welke afspraken je tevoren maakt met de leerlingen over privacy en op basis van welke criteria je het werk van de leerlingen gaat beoordelen.

Verdiepingsoefeningen

• Vergelijk een aantal sociale netwerken met elkaar, bijv. Hyves, LinkedIn, Ning en MySpace. Welke van deze sites vind je het meest geschikt voor de les die je hebt beschreven bij opdracht 2 en waarom?
• Vertel in je weblog waarom je het wel of juist niet verstandig vindt om als school zelf een Hyvespagina te beginnen of zich te bemoeien met een Hyvespagina over de school die door anderen is opgezet.

Achtergrondinformatie/links

• Social networking in plain English;
• Mijn Kind Online heeft onderzoek gedaan naar het gebruik van Hyves door kinderen van 8 tot 18 jaar. Ze hebben op basis van dat onderzoek 2 brochures uitgebracht met daarin praktische tips hoe je kinderen kunt begeleiden bij het gebruik van Hyves: Mijn kind op Hyves en Mijn puber op Hyves;
• Op de themasite Lekker Beroemd van Mediawijzer vind je een heleboel lesideeën die te maken hebben met digitale identiteit: de manier waarop leerlingen zichzelf presenteren op internet;
• Linkdossier Social networking bij Frankwatching;
• Een leerkracht hoort niet op Hyves? / Pierre Gorissen op ICT en Onderwijs Blog;
• De rubriek ‘Social networks’ op Marketingfacts.nl;
• Dossier Profielsites. Daar vind je ook de brochure ‘Hyves, een bijenkorf vol vrienden‘, gepubliceerd door Mediawijzer, platform voor genormeerd mediagebruik;
• Indira Reynaert, docent en adviseur Nieuwe media, gebruikte in 2007 Hyves als communicatieplatform voor haar lessen aan studenten communicatie-/informatiewetenschappen van de Universiteit Utrecht;
• Practicum Nieuwe Media. Cursus waarbij het Ning platform is toegepast.
• Martijn Wijngaards geeft op zijn weblog een paar tips hoe je als docent kunt omgaan met Hyves.
• Sociale netwerksites:
• Hyves: in Nederland het populairste netwerk;
• MySpace: onlangs geopend in een Nederlandse versie
• www.myspace.com/voorbeeldartiest : bijna alle grote artiesten en bands hebben een profiel op MySpace, bijv. Michael Jackson en Queen;
• Facebook: in de VS het grootste netwerk. Werkt met vele applicaties van derden. Ook in het Nederlands;
• LinkedIn: vind collega’s en andere professionals;
• Plaxo Pulse: lid van meerdere sociale netwerken? Volg via deze site wat je vrienden allemaal doen.

Onderstaand filmpje werd in augustus 2009 gemaakt in het kader van de campagne Veilig Internetten, door het Ministerie van Justitie. In het filmpje werden gegevens en foto’s die Hyvers zelf openbaar hebben gezet, verwerkt zodat elke Hyver een persoonlijk filmpje kon krijgen. Veel Hyvers schrokken omdat er toch veel meer zichtbaar bleek te zijn dan ze zelf hadden gedacht. Het filmpje kan ook hier gedownload worden. Een persbericht van het Ministerie over de campagne, met tips hoe Hyvers hun gegevens kunnen afschermen, vind je hier.