Inleiding
De term ‘wiki’ is afgeleid van ‘wiki wiki’, Hawaïaans voor ’snel, vlug, beweeglijk’. Een wiki is een website waarop gebruikers samen aan informatie kunnen werken. Het bijzondere aan het samenwerken in een wiki is dat ieders bijdrage aangevuld, verbeterd en zelfs verwijderd kan worden èn dat alle wijzigingen bewaard worden zodat iedereen kan zien hoe de huidige pagina tot stand is gekomen en wie daaraan een bijdrage hebben geleverd. De meest bekende wiki is Wikipedia, de online encyclopedie die gemaakt is door internetgebruikers. Klik maar eens op het Wikipedia-logo hiernaast om de encyclopedie te openen en bekijk op een willekeurige pagina de tabbladen ‘geschiedenis’ en ‘overleg’. Je ziet dan hoe mensen samenwerken aan deze online encyclopedie.

Er bestaan open en gesloten wiki’s. Een gesloten wiki is bedoeld voor een beperkt aantal mensen. Een open wiki is toegankelijk voor iedereen die toegang heeft tot internet. Voor een gesloten wiki heb je toegangsrechten nodig; meestal word je door degene die de wiki opzet uitgenodigd om een bijdrage te leveren. Wikipedia is de grootste open wiki op het web. Naast de Amerikaanse versie zijn er o.a. een Franse, Duitse en natuurlijk ook een Nederlandse versie van Wikipedia. Iedereen die een account aanmaakt bij Wikipedia kan wijzigingen aanbrengen in de wiki: van loodgieter tot kunstenaar en van puber tot gepensioneerde.

Om een wiki te laten slagen is het van belang dat de deelnemers elkaars bijdragen respecteren en als doel hebben om gezamenlijk een goede tekst te schrijven. De discussiepagina – die op elke wikipagina is te vinden – biedt de mogelijkheid om te overleggen wat de beste tekst is voor die pagina.

Wiki’s in het onderwijs
Wikipedia wordt door heel veel leerlingen in het voortgezet onderwijs gebruikt als naslagwerk. Als ze een onbekend begrip tegenkomen wordt het vaak opgezocht in Wikipedia. Volgens het tijdschrift Nature zijn de de artikelen op het gebied van science ongeveer even nauwkeurig als die in de beroemde Encyclopedia Brittanica. Maar waar de Encyclopedia Britannica geschreven is door experts op hun vakgebied die speciaal hiervoor zijn uitgenodigd, is Wikipedia geschreven door de gebruikers zelf die het tevens onderhouden. Maar omdat er zoveel gebruikers zijn, èn omdat deze gebruikers allemaal samenwerken om tot de beste inhoud te komen, is door de jaren heen Wikipedia steeds verder verbeterd waardoor de inhoud nu van hoge kwaliteit is. Overigens zitten er onder de gebruikers ook een aantal vermaarde wetenschappers!

Omdat gebruikers kunnen zien hoe een pagina ontstaan is, leent Wikipedia zich er uitstekend voor om leerlingen na te laten denken over de betrouwbaarheid van bronnen. Wikipedia is prima geschikt als bron voor het maken van werkstukken, maar daarnaast moet altijd gebruik gemaakt wordt van andere bronnen om de betrouwbaarheid te verifiëren. Omdat de inhoud van wiki’s, net als alle andere inhoud op het web, kan veranderen is het belangrijk dat deze bron op de juiste manier vermeld wordt in werkstukken, dus altijd bij de URL de datum waarop de bron is geraadpleegd. Het bijzondere van de wiki is dan wel dat de inhoud van die pagina zoals die was, altijd via het tabblad ‘Geschiedenis’ bekeken kan worden, ook als de pagina inmiddels gewijzigd is.

Leerlingen kunnen ook zelf een wiki maken, bijvoorbeeld om samen een werkstuk te maken, een essay te schrijven of een uitgebreid artikel. Het werken met een wiki heeft een aantal voordelen:

• De docent kan precies zien wie wat wanneer heeft gedaan in de wiki;
• Als iemand per ongeluk iets heeft weggegooid kan met één druk op de knop een vorige versie van de wiki teruggezet worden;
• Door leerlingen zelf te laten publiceren op het web kan aandacht besteed worden aan copyright: wanneer mag je materiaal dat elders op het web gevonden wordt in je eigen wiki overnemen?

De meeste wiki’s bevinden zich ‘achter gesloten deuren’. Daarom is er maar een beperkt aantal werkende voorbeelden vrij te bekijken. Maar het gebruik ervan neemt snel toe!

Handleiding voor leerlingen
Klik hier voor een handleiding over de ‘achterkant’ van Wikipedia. Hoe kun je zien wie wat waarom wanneer heeft gewijzigd in Wikipedia?

Tips voor gebruik in de les
Veel wiki’s zijn vrij toegankelijk. Om tekst te kunnen bewerken moet je je over het algemeen aanmelden. Soms wordt daarvoor een e-mailadres gevraagd, maar lang niet altijd. Toch kan het handig zijn om wel het e-mailadres op te geven bij het aanmelden: het wordt soms gebruikt om gebruikers te informeren over de pagina’s waarvan ze hebben aangegeven die te willen volgen en soms ook om het password toe te sturen als dat kwijt is geraakt. Het werken met een wiki kan een goede gelegenheid zijn om met leerlingen te praten over de redenen waarom om een e-mailadres gevraagd kan worden en wanneer ze wel of niet een e-mailadres op moeten geven.

N.B. Bekijk ook de algemene tips voor het maken van lessen met web 2.0 tools.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen een wiki maken.

Opdrachten

• Schrijf een blogpost over je bevindingen met het zoeken van informatie in wiki’s (in Wikipedia of Wikikids: een Nederlandstalige encyclopedie voor en door leerlingen van het basisonderwijs) en het bewerken van een wiki. In je blogpost geef je tenminste één voorbeeld van een opdracht in jouw vakgebied waarbij je leerlingen laat zoeken in een wiki. Geef hierbij aan in welke wiki je laat zoeken (de Nederlandse versie van Wikipedia of juist een buitenlandse editie) en waarop je die opdracht wilt beoordelen.
• Vertel in je blogpost of, en zo ja: onder welke voorwaarden leerlingen in jouw les informatie uit Wikipedia of een andere wiki mogen overnemen in een werkstuk. Denk daarbij aan zaken als bronvermelding, copyright en betrouwbaarheid. In welke fase van het leerproces kun je dat doen (kennis verwerven, integreren of toepassen) en welke opdrachten kun je daarbij bedenken?
• Geef tenminste één voorbeeld van een opdracht waarbij leerlingen zelf een wiki maken. Geef daarbij aan of je ze een open of een gesloten wiki wilt laten maken en waarom. Geef aan waarop je het werk van de leerlingen wilt beoordelen en hoe je de beoordeling wilt laten plaatsvinden (betrek je de leerlingen hierbij, maak je voor de beoordeling gebruik van de voorkant en/of de achterkant van de wiki, hoe weeg je de criteria enz.).

Verdiepingsoefeningen

• Bekijk één of meer van de onderstaande onderwijswiki’s. Beschrijf deze in een blogpost: wat vind je in de wiki, kan je het gebruiken voor je les of voor je eigen professionalisering, wat vind je sterke punten van de wiki en wat zou beter kunnen?
  • Elke Das is lerares op een basisschool, maar haar wiki bevat ook goede informatie over het werken met wiki’s op een school voor voortgezet onderwijs;
  • Harm Dillen, docent natuurkunde, experimenteerde met wiki’s op zijn Wikispace;
  • Kollgkmm. Wiki van vier studenten aan de lerarenopleiding van de Hogeschool Utrecht;
  • Overzicht van wikiprojecten, ondergebracht bij Kennisnet.
• Ga naar onze eigen speel- en ontdekwiki. Als je daar bent ingelogd (gebruikersnaam: 23ovcdingen, wachtwoord: cursus-ovc) lees je wat je er kunt doen. Voeg een tekst toe over je eigen vakgebied, met daarbij een plaatje en een filmpje.
• 

  logo Wikikids

  Voeg een tekst toe aan Wikikids. Bedenk wel dat kinderen tot 12 jaar de doelgroep vormen van deze wiki. Bekijk ook eens de handleidingenpagina voor kinderen. Wikikids is gemaakt met dezelfde software als Wikipedia, dus het meeste wat in de handleidingen voor Wikikids beschreven staat geldt ook voor Wikipedia. Je mag ook informatie toevoegen aan een lemma in Wikipedia.
• Als je de smaak te pakken hebt experimenteer dan eens met een eigen wiki. Je hebt er binnen tien minuten eentje gemaakt bij aanbieders als PBwiki, Wetpaint en Wikispaces. Wikispaces biedt de mogelijkheid voor het onderwijs om gratis wiki’s te maken zonder advertenties. Wil je er nog meer vergelijken, dan biedt de WikiMatrix uitkomst.

Achtergrondinformatie/links

• Wikis in plain English
• De ‘achterkant’ van Wikipedia. Hoe kun je zien wie wat waarom wanneer heeft gewijzigd in Wikipedia?
• Wat is een wiki? Uitleg bij Wikipedia
• Samenwerkend leren in een wiki; leereenheid gemaakt in het kader van het project docentenprofessionalisering digitalisering didactiek van de OVC
• Wiki’s in het onderwijs. Informatiewijzer ICT op school (uitgave van Kennisnet)
• Projectsite Wiki’s in het onderwijs bij Kennisnet
• Wat is een wiki? / M.A. Nieuwenhuis
• Wikispaces, een plek waar iedereen gratis een wiki kan opzetten. Het onderwijs kan bij Wikispaces gratis wiki’s opzetten die vrij zijn van advertenties.
• Wikikids: een Nederlandstalige encyclopedie voor en door leerlingen van het basisonderwijs.