Inleiding
Je ziet het vaak op internet: animaties om uit te leggen hoe iets werkt, zoals bijvoorbeeld deze animatie van een autofabrikant over de werking van een hydraulische pomp, deze animatie waarin uitgelegd wordt hoe een sluis werkt en deze over de werking van een 4-tact-motor. Vaak zijn dit soort animaties gemaakt met programma’s als Flash en Javascript: software die enige tijd vraagt om het in de vingers te krijgen. Maar je kunt ze ook maken als ‘animated gif’: een serie plaatjes die snel achter elkaar getoond worden zodat er een filmpje ontstaat.
Er zijn ook tools waarmee je animaties kunt bouwen met behulp van een aantal kant-en-klare onderdelen zoals achtergronden, poppetjes, voorwerpen enz. Je kunt dan niet helemaal zelf de inhoud van de animatie bepalen maar het levert wel heel snel een mooi resultaat.

Animaties in het onderwijs
Animaties kunnen zowel door docenten als door leerlingen gebruikt worden. Docenten kunnen animaties maken om processen uit te leggen, zoals bijvoorbeeld in het plaatje hiernaast waarin de werking van een hotelschakelaar wordt uitgelegd.

Het maken van animaties kan gebruikt worden om leerlingen uit te (laten) leggen hoe een apparaat werkt, of welke stappen er zijn in een proces (bijv. een animatie van de waterkringloop). Dit soort opdrachten levert niet alleen leerwinst op voor de leerlingen; het levert soms ook bruikbaar materiaal op voor vervolglessen of lessen voor het volgende schooljaar. Voor de talen kunnen leerlingen de opdracht krijgen een geanimeerd verhaal of betoog te maken. Om een geanimeerd verhaal te maken (in de eigen of een vreemde taal) moet eerst een verhaal bedacht en opgeschreven worden: in tekst of door middel van een storyboard. Er moet nagedacht worden over enscenering en de volgorde van verschillende scenes en eventueel moeten decors en spelers/characters ontworpen worden. Een geanimeerd verhaal maken levert ook leerwinst op op het gebied van mediawijsheid: wat breng je wel in beeld en wat niet en waarom doe je dat? Wat gebeurt er als je je camera boven de spelers/characters plaatst en hoe ervaar je het als kijker als de camera op dezelfde hoogte staat als de spelers? En hoe maak je je verhaal spannend met geluiden en met licht?
Voor het talenonderwijs kunnen ook opdrachten gegeven worden als het maken van een geanimeerde samenvatting van een boek (in het Nederlands of een vreemde taal), het schrijven van een dialoog, het verbeelden van een spreekwoord (na een aantal lessen ontstaat een prachtige collectie van spreekwoorden) enz.

Meer lesideeën waarbij leerlingen een animatie maken (in dit geval met de tool Domonation) vind je in deze weblogpost van iLearn Technology.

Handleiding voor leerlingen
Klik hier voor een les over het werken met Unfreez of bekijk deze animatie hieronder.

Een (Engelstalige) handleiding voor het gebruik van XtraNormal is hier te bekijken. Een (eveneens Engelstalige) handleiding voor GoAnimate kun je hier bekijken.

Tips voor gebruik in de les
Het maken van een complete animatie is een redelijk omvangrijk project dat in een aantal stappen uitgevoerd moet worden: er moet een verhaallijn ontwikkeld worden, teksten moeten geschreven worden en eventueel moet er muziek gezocht of gemaakt worden, er moeten materialen en achtergronden gemaakt of verzameld worden en tot slot moet het verhaal gefilmd en bewerkt worden. In dat proces is het goed tevoren met de leerlingen de taken te verdelen en af te spreken wanneer welke tussenproducten opgeleverd en waar ze opgeslagen moeten worden. Door het proces te faseren voorkom je ook dat alle leerlingen tegelijkertijd achter de computer willen, wat organisatorisch vaak niet haalbaar is.

Het is niet altijd nodig om gebruik te maken van allerlei voorwerpen om een animatie te maken. Commoncraft is beroemd geworden met zijn filmpjes waarbij eenvoudige, zelf getekende plaatjes op een achtergrond worden gelegd en van een gesproken uitleg worden voorzien. Deze aanpak kan ook gebruikt worden voor het maken van animaties.

N.B. Bekijk ook de algemene tips voor het maken van lessen met web 2.0 tools.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen een animatie maken.

Opdrachten

• Maak een animatie met één van de hieronder genoemde tools. Beschrijf in je weblog wat je hebt gedaan en hoe je het vond om de animatie te maken.
• Bedenk een les waarbij je leerlingen een animatie laat maken.

Verdiepingsoefeningen

• Bekijk een aantal animatietools en vergelijk ze met elkaar. Bedenk hierbij welke criteria voor jou belangrijk zijn in het onderwijs, bijv. gebruikersvriendelijkheid, animatiemogelijkheden, mogelijkheid om de animatie vanuit verschillende standpunten te zien, de mogelijkheid om (zelf ingesproken) teksten toe te voegen enz. Welke tool vind jij het meest bruikbaar voor je lessen? Schrijf hierover een post in je blog.
• Als je leerlingen een animatie laat maken bestaat het risico dat ze zich hierin volledig verliezen en vergeten dat hun werk (ook) iets moet opleveren op jouw vakgebied. Beschrijf in je blog hoe jij hiermee om wilt gaan, bijv. door de opdracht te structureren en faseren, door deelproducten op te laten leveren, door de leerlingen het als huiswerkopdracht te laten doen of juist in de klas, door de beoordelingscriteria enz.

Achtergrondinformatie/links

• Unfreez: een gratis te downloaden programma om animaties mee te maken;
• Handleiding gemaakt door Hans Hak over het maken van animaties met Unfreez;
• Pivot Stick Figure Animator: een heel eenvoudig te bedienen tool om kleine animaties te maken met figuurtjes gemaakt van lijnen en rondjes;
• Handleiding voor het werken met Pivot, gemaakt door Luuk Leggedoor van het Linde College in Wolvega;
• Handleiding animaties maken van foto’s met Moviemaker, bestemd voor het basisonderwijs;
• Xtranormal: een webbased programma om animaties te maken van kant-en-klare onderdelen. De acteurs lijken een beetje op Legopoppetjes. De teksten worden door de software ingesproken. De keuze van de acteurs bepaalt met welke taal de software het beste overweg kan (een Engelse acteur spreekt goed Engels, maar een Franse tekst wordt met een Engels accent gesproken) ;
• GoAnimate: een soortgelijk programma als Xtranormal, alleen is er nu meer keuze in bouwstenen en bewegingen. De tekst wordt niet door de software ingesproken, maar kan toegevoegd worden in de vorm van tekstballonnetjes of zelf ingesproken en ge-upload worden;
• DomoAnimate: een animatietool afkomstig van de makers van GoAnimate, maar met andere characters, achtergronden enz.
• Korte beschrijving van GoAnimate;
• Dvolver: eveneens webbased software waarmee je een ontmoeting tussen 2 personen of een dialoog van 1 persoon voorziet van tekst;
• met Toyinima van het Vlaamse televisienet Ketnet kun je foto’s achter elkaar plakken tot een filmpje. Als je beschikt over een webcam kun je hiermee makkelijk klei-animaties maken. Ketnet maakte er een filmpje bij om uit te leggen hoe de software werkt;
• Met het gratis te downloaden programma Monkeyjam kun je stopmotion-filmpjes (bijv. klei-animaties maken. Op de site ‘Media-iets voor jou’ is een handleiding daarvoor te vinden. Je kunt ook het (gratis) programma Windows Movie Maker gebruiken (klik hier voor een handleiding en meer uitleg over stopmotion-films) of (voor Mac-computers) het (niet-gratis) programma iStopMotion.

Een heel bekende klei-animatie is Buurman en Buurman. In deze animatie wordt uitgelegd hoe die filmpjes tot stand komen.

Leereenheden, gemaakt door leermateriaalarrangeurs van De OVC, waarin leerlingen een animatie maken

• Voor de Moderne Vreemde Talen
• Leereenheid voor het vak Frans, met het thema ‘Bonjour’, waarbij leerlingen een animatie maken van 2 personen die elkaar voor het eerst tegen komen.
• Voor de Mens & Gezondheid-vakken
• Leereenheid voor het vak biologie over vruchten en zaden, waarbij leerlingen een animatie maken: ‘van zaad tot vrucht’ met het programma Unfreez.;
• Leereenheid voor onderbouw H/V over het zenuwstelsel waarbij leerlingen met het programma Unfreez een animatie maken waarin ze de werking van het zenuwstelsel uitleggen;
• Leereenheid voor onderbouw VMBO over het zenuwstelsel waarbij leerlingen met het programma Unfreez een animatie maken waarin ze de werking van het zenuwstelsel uitleggen;
• Leereenheid over de werking van hormonen. In de leereenheid krijgen de leerlingen met een diapresentatieprogramma en iSpring een animatie te maken over de werking van een regelkring.
• Voor de Mens & Maatschappij-vakken
• Leereenheid over de prehistorie en de verschillende soorten bronnen (geschreven/ongeschreven, primair/secundair), waarbij leerlingen o.a. een animatie maken over de laatste uren uit het leven van Ötzi met behulp van de tool GoAnimate. ;