Inleiding

Het bewerken van afbeeldingen was altijd het werk van de grafisch ontwerper of die ene handige collega die wel eens wat ‘Photoshopt’. Internet biedt mogelijkheden om ook zonder vak- of softwarekennis beelden te bewerken en zonder dat daar dure programma’s voor nodig zijn. Je kunt op internet foto’s voorzien van tekstballonnetjes, uitsnedes maken, kleuren aanpassen, maar ook creatieve dingen doen met de foto’s uit je eigen fotocollectie. Steeds meer websites laten je al die dingen doen in een paar klikken. En als je wilt, kun je je werk ook nog delen met anderen.

Websites die de mogelijkheid bieden om foto’s op te slaan, bestaan al sinds de jaren 90 van de vorige eeuw. Een website die het begrip “sharing” (delen) een flinke boost heeft gegeven en uitgroeide tot een levendige community, is Flickr. Foto’s kun je bij Flickr bewaren, zodat alleen jij en mensen die jij daar toestemming voor geeft (denk aan foto’s van leerlingen en schoolactiviteiten die privacygevoelig zijn!) ze kunnen bekijken. Foto’s die bij elkaar horen kan je samenvoegen tot ’sets’. Door je foto’s openbaar te maken, kan iedereen ze zien en kunnen commentaren worden geplaatst. Je kunt je bij Flickr aansluiten bij ‘groups’: groepen mensen die foto’s maken rond een bepaald thema, van een bepaalde gebeurtenis (bijv. een conferentie), samen een opleiding volgen enz. Om foto’s te beschrijven en terug te vinden, maakt Flickr gebruik van ‘tags’ of ‘trefwoorden’. Foto’s delen kan ook bij Picasa, een service van Google. Het voordeel van Picasa is dat deze service helemaal geïntegreerd is in de andere diensten van Google. Waar bij Flickr het accent ligt op het delen en bespreken van beeldmateriaal, ligt het accent bij Picasa meer op het bewerken en opslaan van foto’s.

Naast deze photosharingsites en sites waar je beelden kunt bewerken, zijn er ook sites waar je (meestal grappige) plaatjes kunt aanpassen door er een tekst in te plakken of een foto van jezelf of iemand anders. Deze online software wordt ook wel aangeduid met de term ‘image generators’. Een heel bekend voorbeeld is het plaatje van Einstein die op een schoolbord schrijft, maar er zijn veel meer plaatjes die je zo kunt bewerken. Heel origineel zijn ze niet, maar ze zijn wel makkelijk te gebruiken en leuk om mee te werken.

Online foto’s bewerken en delen in het onderwijs
In de onderwijspraktijk kun je Flickr uitstekend gebruiken bij je zoektocht naar geschikt beeldmateriaal en om beeldmateriaal dat gebruikt kan worden voor de lessen met je collega’s te delen. Je kunt voor je school een eigen groep aanmaken waar alle medewerkers zich bij aan kunnen sluiten zodat alles op één plaats binnen Flickr terug te vinden is. Dat kan heel veel zoekwerk schelen als je je eigen leermaterialen gaat ontwikkelen!

Met de mogelijkheid om ‘notes’ toe te voegen, kunnen door Flickr-gebruikers opmerkingen aan een foto worden toegevoegd, zoals op onderstaand schilderij. Op deze manier kun je met leerlingen discussiëren over beeldmateriaal. Je kunt Flickr ook gebruiken om leerlingen verhalen te laten vertellen, zoals in het project ‘Tell a story in 5 frames‘ waar deelnemers een eigen verhaal bedenken bij 5 foto’s. Je kunt natuurlijk ook het beeldmateriaal op Flickr gebruiken om de wereld te verkennen, met behulp van zoekwoorden (zoek maar eens op Eifeltoren) of door op de Flickr-wereldkaart te kijken op welke plekken van de wereld foto’s gemaakt zijn.

Handleiding voor leerlingen
Klik hier voor een handleiding voor het instellen van de privacygegevens van een Flickr-account.
Onderstaand filmpje kan hier rechtstreeks bekeken worden.

Tips voor gebruik in de les
Foto’s zijn, net zo min als teksten, vrij van copyright. Dat geldt zowel voor foto’s die online staan, als voor het maken van foto’s van kunstwerken van anderen of van mensen. Zo mag je bijvoorbeeld niet zomaar in een museum een foto maken van een modern schilderij en dat online zetten. Als ergens in Nederland een Erasmus College een foto van de Erasmusbrug op zijn site zet om reclame te maken voor de school, dan kunnen zij door de architect van deze brug tot de orde geroepen worden. Ook mag je niet zonder toestemming foto’s maken van mensen, bijv. tijdens een feestje of een congres: daarvoor geldt het portretrecht. Geportretteerden hebben het recht publicatie van de foto te verbieden als zij daarbij een redelijk belang hebben, bijv. uit privacy-overwegingen.

Het is daarom van belang om bij het maken en vooral het publiceren van foto’s (op Flickr) bij elke foto aan te geven wie wat mag zien. Als foto’s door jezelf gemaakt zijn en jij degene bent die daarop de rechten heeft, dan kun je ervoor kiezen om je foto’s te voorzien van een Creative Commons Licentie. Met deze licentie kun je aangeven dat jouw foto, al dan niet bewerkt en met of zonder naamsvermelding, door anderen gebruikt mag worden, voor niet-commerciële en eventueel ook voor commerciële doeleinden.

Wil je zelf beeldmateriaal van anderen overnemen, kijk dan altijd of dat mag en welke rechten van toepassing zijn op de foto die je hebt geselecteerd. Je kunt ook speciaal zoeken naar beeldmateriaal waarop een Creative Commons Licentie van toepassing is door in de Advanced Search aan te geven dat je alleen beeldmateriaal zoekt waarop een CC-licentie van toepassing is.

N.B. Bekijk ook de algemene tips voor het maken van lessen met web 2.0 tools.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen foto’s maken, bewerken en delen.

Opdrachten

• Beschrijf een les waarbij leerlingen beeldmateriaal moeten bewerken. Hoe beoordeel je de beelden die de leerlingen hebben gemaakt?
• Het is van belang dat leerlingen zich realiseren dat eigenlijk alle foto’s ‘bewerkt’ zijn al was het alleen maar omdat de fotograaf bepaalt wat te zien is en wat niet, hoe de lichtval is enz. Maar vaak zijn de bewerkingen veel uitgebreider, zoals je ziet in het reclamefilmpje van het schoonheidsmiddelenmerk ‘Dove’. Vertel in je blogpost hoe je dit in jouw lessen aan de orde kunt laten komen.

Verdiepingsoefeningen

• Zoek een image generator uit waar je kunt spelen met plaatjes of woorden en schrijf erover op je weblog. Toon het resultaat van (een van je) bewerkingen door het plaatje te embedden in je weblog (plak de code in de HTML-editor van je weblog) of eerst te downloaden naar je eigen p.c. (evt. door er een screenshot van te maken) en het vervolgens te uploaden naar je weblog;
• Bedenk eens een of meer toepassingen, waarbij je leerlingen beeldmateriaal laat bewerken. Creatief aan de gang met een omslag van een werkstuk?

Achtergrondinformatie/links

• Reclamefilmpje Dove over beeldbewerking
• Met Mbedr kun je plaatjes van Flickr die voorzien zijn van ‘notes’, embedden in webpagina’s.
• Op JakesOnline staan veel tools die gecombineerd kunnen worden met Flickr, bijvoorbeeld om een poster te maken of een omslag voor een tijdschrift;
• Fotobewerkingssoftware
• Picnik, een prachtig beeldbewerkingsprogramma dat samenwerkt met Flickr. Een account maken kan gratis, maar je kan ook het cursusaccount gebruiken, username / password: ovc / 23ovcdingen;
• Picasa is het beeldbewerkingsprogramma van Google;
• De online, gratis versie van het bekende PhotoShop, is Adobe Photoshop Express. Ook hiervoor kan je het cursusaccount gebruiken. Log in met e-mail / wachtwoord: ovcdingen@gmail.com / 23ovcdingen;
• Tenslotte een fotobewerker in het Nederlands: Fotoaanpassen.nl. Niks aanmelden, niks inloggen. Gewoon bewerken en als je klaar bent klik je rechts met je muis op de foto om ‘m op te slaan op je computer.
• Screenshots maken
• Wil je een afbeelding maken van een onderdeel op je beeldscherm? Met Snippy kun je alles wat je op je monitor ziet in een door jou gekozen vorm met de muis markeren en als afbeelding opslaan. Klik hier om Snippy direct te downloaden;
• Werk je met Windows Vista? Bij de Accessoires vind je het Knipprogramma, waarmee je eenvoudig een plaatje kunt maken van een deel van je beeldscherm.
• Online image generators
• FD’s Flickr Toys. Misschien kwam je deze al tegen bij Flickr. Leuke tools om je eigen digitale foto’s te bewerken.
• Image Generator.org. Keuze te over!
• Web 2.0 badges. Zelf badges maken die er 2.0 uit zien!
• De Generator Blog. Een weblog over imagegenerators met heel veel links!

Leereenheden, gemaakt door leermateriaalarrangeurs van De OVC, waarin leerlingen online foto’s bewerken en delen

• Voor het vak Nederlands
• Leereenheid over trappen van vergelijking. In deze leereenheid maken leerlingen 3 foto’s waarin ze laten zien dat ze weten wat een vergrotende en wat de overtreffende trap is.
• Voor de Mens & Maatschappij-vakken
• Leereenheid over beroepen in de dienstensector, waarbij leerlingen een serie foto’s maken van mensen die werken in de dienstensector. De foto’s worden online gedeeld via Flickr of Picasa.