Inleiding
Een filmpje maken gebeurt natuurlijk al langer in het onderwijs: daar hebben we internet niet voor nodig maar alleen een camera. Maar nu zoveel jongeren mobiele telefoons hebben met daarin een videocamera en redelijk professionale filmcamera’s al vanaf 150 euro te koop zijn, hoort het maken van een filmpje tot de alledaagse activiteiten.

Dat er ook onprettige zaken gebeuren is helaas niet te ontkennen. Het fenomeen ‘Happy slapping’ waarbij gefilmd wordt dat iemand in elkaar wordt geslagen is ontstaan na de opkomst van YouTube. Duidelijk is natuurlijk dat dit een vorm van ongewenst gedrag is maar omdat het nog zo nieuw is weten we nog niet hoe we als maatschappij moeten reageren op het maken van het filmpje. Zijn alleen degenen strafbaar die iemand in elkaar slaan of ook de makers van het filmpje? En moeten en kunnen we verbieden dat deze filmpjes gepubliceerd worden?

Films maken, bewerken en delen in het onderwijs
Omdat het maken van een videofilmpje zo eenvoudig is geworden en omdat de kosten voor de apparatuur zo gedaald zijn, wordt het ook voor het onderwijs steeds aantrekkelijker om het maken van film te gebruiken in het onderwijs. Er zijn leerlingen die hun profielwerkstuk maken in de vorm van een videofilm, maar je kunt het maken van een film ook inzetten bij de talen waardoor leerlingen leren over verhaallijnen of bij de beeldende vakken waardoor leerlingen leren over zaken als vlakverdeling of lichtval. Leerlingen kunnen ook elkaar filmen als ze stage lopen of bij een rollenspel, en ze kunnen een filmpje maken als portfolio.

Na het maken van de filmbeelden kunnen deze bewerkt worden. Meestal wordt hiervoor gebruik gemaakt van Apple iMovie of Windows Moviemaker (gratis). Op internet zijn talloze tutorials te vinden waarin het gebruik van deze software wordt uitgelegd.

Als de film gemaakt is kunnen leerlingen deze gratis uploaden naar YouTube of andere videosharingsites zoals TeacherTube en Dailymotion. Bedenk daarbij wel dat er bij de meeste videosharingsites een uploadlimiet is voor wie een gratis account heeft.
Als je zelf materiaal opneemt en online zet op een videosharingsite, kun je zelf bepalen wie de beelden mogen zien. Zo kun je er bijvoorbeeld voor zorgen dat een instructiefilmpje alleen voor jouzelf zichtbaar is of dat je alleen je eigen leerlingen toestemming geeft om het te zien.

Leerlingen maken privé bijna dagelijks filmpjes, meestal met hun mobieltje. Vaak worden die snel gemaakte videootjes op internet gezet of via een profielsite gedeeld met anderen. Het is van belang dat leerlingen zich realiseren hoe ze hiermee om moeten gaan: wat mag wel en wat mag niet? Door leerlingen op school te laten werken met film kun je ze niet alleen wijzen op de mogelijkheden van het delen van video’s maar ook op de gevaren ervan. Door zelf te filmen leren leerlingen over hoe ze video’s kunnen gebruiken om een boodschap over te brengen, en hoe ze de boodschappen van anderen kunnen interpreteren. Mag je een zelf gemaakt filmpje van iemand die je hebt ontmoet op een feestje online zetten en mag een ander jou zomaar filmen? Hoe kun je de foto’s die alleen bedoeld zijn voor je vrienden afschermen voor anderen?

Voor de talen kan het interessant zijn om leerlingen een ondertiteling te laten maken bij een film. Om dat te doen moet je zelf de rechten hebben van de film die je wilt ondertitelen of toestemming hebben van degene die de film online heeft gezet. Voor het maken van een ondertiteling bij filmpjes die op YouTube staan kun je terecht op CaptionTube. Als je zelf een filmpje hebt gemaakt kun je die plaatsen op DotSub en daar ook de vertaling maken.

Handleiding voor leerlingen
Bekijk hier de (Vlaamstalige) uitleg over het programma MovieMaker (voor Windowsversie XP). Een handleiding voor Windows Live Moviemaker (voor Windowsversie 7) kan je hier bekijken.

Tips voor gebruik in de les
Als leerlingen filmen buiten de school hou er dan rekening mee dat het niet overal is toegestaan om te filmen. Filmen (of foto’s maken) mag alleen in de openbare ruimte zolang de filmer rekening houdt met ‘redelijk belang’ (dus geen compromitterend materiaal), maar niet in winkels, op stations, in ziekenhuizen enz. Wie op dit soort plaatsen wil filmen of foto’s maken moet tevoren hiervoor toestemming vragen.

N.B. Bekijk ook de algemene tips voor het maken van lessen met web 2.0 tools.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen films maken, bewerken en delen.

Opdrachten

• Schrijf een blogpost over het maken en/of bewerken van filmmateriaal.
  Geef in je post tenminste één voorbeeld van een opdracht in jouw vakgebied waarbij leerlingen gebruik maken van deze tools. Geef hierbij aan op basis van welke criteria je het werk van de leerlingen wilt beoordelen;
• Schrijf in een blogpost wat je in een les over beïnvloeding door de media aan de orde wilt laten komen en voorzie deze les van bijpassend videomateriaal.

Verdiepingsoefeningen

• Schrijf in een blogpost de visie van de school of je eigen visie op hoe jouw school moet omgaan met het gebruik van camera’s op school. Mogen leerlingen hun mobieltje gebruiken om te filmen, op school of voor een opdracht? Zijn hierover afspraken gemaakt en ergens vastgelegd?
• Maak zelf een instructiefilmpje voor je vak en embed deze in een blogpost.

Achtergrondinformatie

• Voorbeelden wat andere scholen doen op YouTube: het MBO-kanaal en het kanaal van het ROC Novacollege;
• Wikipedia heeft uiteraard een artikel over YouTube;
• YouTube : interessante nieuwe trend of zoveelste nieuwe buzzword / Harriët Damen. Ietwat gedateerd, maar toch nog relevant,
• YouTube en onderwijs / Wilfred Rubens op zijn weblog Technology enhanced learning,
• Of je YouTube in de klas kunt gebruiken … / John van Dongen op zijn weblog Onderwijsvooruitzichten;
• Handleidingen voor het maken van een documentaire / Ds. J.L. Piersonschool, Enschede. Website met diverse handleidingen en tips en trucs voor het maken van een documentaire. Gemaakt voor de basisschool maar ook zeer bruikbaar voor het VO.
• Video2Learn: een wiki over video in het (hoger) onderwijs. Met o.a. basistips hoe je een video-opname maakt en een overzicht van videotools;
• Praktisch (Engelstalig) artikel van Teachinghacks met links naar voorbeelden en handleidingen, over de mogelijkheden van videosharing-sites.
• Videoprojecten van Springfield Public Schools. Helaas werken niet alle projecten, maar er blijft voldoende interessant materiaal over;
• Apple verzamelt lesideeën waarbij ICT wordt ingezet, o.a. video;
• Leraar 24: een website met video’s met onderwijsprojecten en -tips;
• Bekijk ook eens de Grassrootsprojecten. Er zijn er een heleboel waarbij video wordt ingezet;
• Sites om filmpjes van ondertiteling te voorzien: CaptionTube en DotSub;
• Stap voor stap uitleg over het programma Windows Moviemaker (Windowsversie XP).

Leereenheden, gemaakt door leermateriaalarrangeurs van De OVC, waarin leerlingen een film maken, delen of bewerken

• Voor het vak Nederlands
• Leereenheid over tijd in films, waarbij leerlingen met MovieMaker een filmpje maken en dit filmpje vervolgens online zetten. In de film verwerken ze een een tijdversnelling en een tijdvertraging;
• Leereenheid over verwijswoorden waarbij leerlingen een griezelfilm maken waarin ze een aantal verwijswoorden verwerken;
• Leereenheid over de opbouw van een tekst in een inleiding, een kern en een slot, waarbij leerlingen een ‘bouwplan’ maken voor een bananasplitfilmpje.;
• Leereenheid over poëzie, waarbij leerlingen zelf geschreven gedichten voorlezen en deze voordracht vervolgens op video zetten.;
• Leereenheid over het maken van een boekverslag. In deze leereenheid maken leerlingen een verfilming van een fragment van een boek dat ze hebben gelezen;
• Leereenheid over figuurlijk taalgebruik. In deze leereenheid maken leerlingen een film over een gezegde of spreekwoord;
• Leereenheid over stijlfiguren en beeldspraak, waarin leerlingen een film maken van een zelf bedacht weerbericht, waarin ten minste 5 taalgrapjes verwerkt worden.;
• Leereenheid over film: de verschillende genres en het maken van een film. In deze leereenheid maken de leerlingen als eindopdracht een korte film in een zelfgekozen genre.
• Voor de Mens & Gezondheid-vakken
• Leereenheid over voeding waarbij leerlingen een experiment op film vastleggen. ;
• Voor de Mens & Maatschappij-vakken
• Leereenheid over Weer en Klimaat waarin leerlingen een weerbericht maken en verfilmen, en dat op YouTube plaatsen.;