Inleiding

In een tijd waarin de beeldcultuur in onze samenleving zo overheersend is, speelt film een grote rol. Op videosharingsites als YouTube en Google Video is veel filmmateriaal te vinden. Soms kun je die films downloaden maar de meeste films worden alleen ‘streaming’ aangeboden. Streaming houdt in dat steeds een klein stukje van de film wordt gedownload en dat je kunt beginnen met kijken zodra de eerste stukjes van de film zijn gedownload. Daardoor hoef je niet (lang) te wachten voordat je kunt kijken. Wil je toch een filmpje downloaden dan kun je hier lezen hoe dat moet.

Naast het materiaal op sites als YouTube en Google Video is er veel interessant filmmateriaal te vinden op de sites van organisaties die al jarenlang films aanbieden: de omroepen. De meeste regionale en landelijke omroepen bieden de mogelijkheid om oude uitzendingen te bekijken. Dat geldt niet voor de buitenlandse publieke omroepen, Zij bieden hun versies van ‘uitzending gemist’ vaak alleen aan in eigen land. We kunnen daarom in Nederland de uitzendingen van de BBC niet achteraf bekijken.

Iedere site heeft zijn eigen zoekmogelijkheden. Bij sharingsites kun je meestal zoeken op woorden in de titel van een film en in de omschrijvingen die bij de films zijn opgesteld. Op veel websites zijn de films ondergebracht in categorieën, bijvoorbeeld onderwijs, nieuws, politiek, techniek en wetenschap. Daarnaast kennen videosharingsites ook ‘kanalen’. Dit zijn verzamelingen video’s van groepen mensen of individuen, bijvoorbeeld alle films van het dagblad BN-De Stem of van EDTV (Eindhovens Dagblad).
Zoektip: als je op zoek bent naar Nederlandstalige films of films over Nederland gebruik dan eens het zoekwoord ‘nl’. Ben je op zoek naar hoe dingen werken, gebruik dan zoekwoorden als ‘uitleg’, ‘tutorial’ of ‘howto’.

Op de meeste videosharing-sites kun je bruikbare video’s op de site opslaan als favorieten. Je kunt deze favorieten vervolgens samenvoegen tot lijsten waarbij je de films achter elkaar af kunt spelen. Voor het bewaren van favorieten en het maken van afspeellijsten moet je een account aanmaken, maar daar zijn geen kosten aan verbonden.
Je kunt de gevonden video’s niet alleen bekijken op de site: je kunt ze ook in een blogpost opnemen. Dit wordt meestal ‘embedden’ genoemd. Om een video te embedden in een blogpost kopieer je de code die staat bij ‘insluiten’ of ’share’. Dit plakje in de HTML-weergave van je blog. Zo kun je de lezers van je blog naast tekst ook een filmpje laten zien!

Filmmateriaal zoeken voor het onderwijs
Om voor het onderwijs relevant materiaal te zoeken hoef je je niet te beperken tot de grote, vaak internationale, sharingsites. Er is prachtig materiaal te zoeken bij de afzonderlijke omroepen, en in de Nederlandse videobank van de omroep voor het onderwijs, Teleblik, staan meer dan 20.000 programma’s klaar voor (gratis) gebruik in het onderwijs. Daarnaast komt er in 2009/2010 een nieuwe videoservice beschikbaar voor het onderwijs, ED*IT. Het gebruik van het materiaal van ED*IT is weliswaar niet kosteloos, maar de verwachting is dat de dienst veel verder gaat dan Teleblik (betere ontsluiting van de materialen en de mogelijkheid om zelf materialen te bewerken) en dat de vergoeding die hiervoor gevraagd wordt redelijk zal zijn.

Als je aan de slag gaat met video’s van het internet is het belangrijk om rekening te houden met de problemen die kunnen ontstaan door copyright, zowel bij het publiceren van video’s waar copyright waarop copyright van toepassing is als bij het downloaden ervan.
Ten aanzien van het publiceren voeren sommige videosharingsites, en met name YouTube, een actief beleid ten aanzien van het publiceren van video op hun site: als een film beelden of muziek bevat waar copyright op zit, dan wordt het filmpje door de redactie van YouTube verwijderd, of de geluiden in de video worden weggehaald. Houdt hier rekening mee als je zelf video’s op YouTube of andere videosharingsites gaat publiceren en zorg ervoor dat je alleen zelf copyright-vrij materiaal uploadt of materiaal waarop je zelf de copyright-rechten hebt. Dit geldt ook voor de achtergrondmuziek van je video’s!
Ook aan het downloaden van van video’s waar copyright op zit, worden door de copyright-wetgeving beperkingen opgelegd. Zolang het downloaden van video’s gedaan wordt voor onderwijsdoeleinden zal dat als regel geen probleem opleveren. Arnoud Engelfriet, specialist op het gebied van ICT-recht formuleerde dit als volgt:

“Het downloaden van filmpjes voor de eigen studie is toegestaan: dat valt onder de thuiskopie. Als je zo’n filmpje in een digitale leeromgeving zet, publiceer je het voor alle leerlingen/docenten die daar toegang toe hebben. In veel gevallen valt dat onder de onderwijsvrijstelling:

Als een film binnen het leerplan/werkplan valt en de school een ‘gewone’ school is (dus niet bv. een private rijschool of commercieel trainingsinstituut) dan mag je het filmpje in de ELO plaatsen. Documenteer wel hoe die film in het leerplan past.”

Handleiding voor leerlingen
Klik hier om de handleiding in een nieuwe pagina te openen of bekijk de handleiding hieronder.

Uitleg over de functionaliteiten van en het zoeken in Teleblik kun je hier bekijken.

Tips voor gebruik in de les
Wil je een deel van een filmpje laten zien dan kun je natuurlijk kijken wanneer dat begint en eindigt, maar je kunt soms ook gebruik maken van een virtuele snijmachine. Met deze tool kun je een gedeelte van een video virtueel uit het hele filmpje knippen en het afzonderlijk laten zien. Bij Teleblik is zo’n virtuele snijmachine ingebouwd.

Wil je een aantal films achter elkaar laten zien dan is het gebruik van afspeellijsten aan te raden. Je kunt hiermee in de les een vooraf geselecteerde lijst van video’s laten zien, bijvoorbeeld een serie met historische beelden over de Slag bij Arnhem in 1944.

Bij het kijken naar films is het goed om leerlingen te vragen naar de boodschap achter de film. Wat was de boodschap die de maker van de film wilde overbrengen en hoe is dat gedaan? Denk hierbij aan het geluid achter de film, het standpunt van de camera, de snelheid waarmee de shots elkaar afwisselen, het gebruik van close-ups (waardoor de kijker – letterlijk en figuurlijk – dichtbij de personages komt te staan), wide-shots, het gebruik van licht enz. Kijk voor een goede inleiding op het maken (en bekijken) van video’s deze cursus van Videofilmer.

Als je leerlingen laat zoeken naar filmmateriaal dan moeten ze tevoren informatie krijgen over hoe ze moeten zoeken, wat copyright is en wat de risico’s zijn van het gebruik van filmmateriaal.

Leerlingen zelf binnen een les laten zoeken naar filmmateriaal vraagt soms (te) veel tijd. Bovendien is het voor hen vaak moeilijk om te beoordelen of het materiaal door hen gebruikt mag worden. In die gevallen kun je er beter voor kiezen om ze een selectie van sites te geven waarbinnen ze moeten zoeken.

N.B. Bekijk ook de algemene tips voor het maken van lessen met web 2.0 tools.

Beoordelingscriteria
Klik hier voor een overzicht van mogelijke beoordelingscriteria voor opdrachten waarin leerlingen filmmateriaal zoeken.

Opdrachten

• Schrijf een blogpost over het zoeken naar beeldmateriaal. Geef in je post links naar tenminste 5 filmpjes (met tenminste één zelf geknipt filmfragment) die je kunt gebruiken voor je les. Als je zoekt op YouTube kun je hiervoor je eigen Gmail account gebruiken (YouTube is een onderdeel van Google), maar je kunt ook het cursusaccount gebruiken. Log in met het e-mailadres ovcdingen@gmail.com en het wachtwoord 23ovcdingen. Geef in je blogpost aan hoe je die films wilt gaan gebruiken. Geef hierbij aan hoe je het aanbiedt: in de les zelf, in de ELO (als achtergrondinformatie), via een digibord. Beschrijf waarom je het op deze manier aanbiedt.
• Embed één van deze filmpjes in je blogpost.
• Beschrijf een opdracht waarbij je leerlingen wilt laten zoeken naar filmmateriaal. Geef hierbij aan of je ze zelf laat bepalen waar en hoe ze zoeken of dat je de zoektocht structureert. Geef in dat laatste geval aan hoe je dat doet.

Verdiepingsoefeningen

• Snuffel rond op YouTube en ontdek wat deze site te bieden heeft voor jou als docent en hoe je daar kunt zoeken. Wat is er te vinden als je zoekt op je vak, is je school vindbaar in YouTube? Hoe werkt het met kanalen en playlists (afspeellijsten)? Surf ook eens naar gelijksoortige video’s via de labels (’meer info’).
• Kun je op YouTube of één van de andere videosharing-sites ook materiaal vinden waarop mensen gepest worden? Kijk ook eens naar dit filmpje waarin leerlingen filmen hoe ze uit de klas weglopen terwijl er wordt lesgegeven. Vertel in je blogpost hoe jullie op school met dit soort zaken omgaan, of – als daar geen afspraken over zijn gemaakt – hoe jij vindt dat de school hiermee moet omgaan.

Achtergrondinformatie

• MetaTube: een site waar je allerlei videosites kunt doorzoeken op bruikbaar materiaal
• Virtuele snijmachines: van SURFnet voor MP3-, MP4- en WMV-filmpjes en van Tubechop voor YouTubefilmpjes
• Sites met filmmateriaal:
  • Lesmateriaal voor het VO van Meester Pieterson, o.a. over naamvallen (Duits) en economie
  • YouTube Edu: films uit de categorie onderwijs van YouTube
  • TeacherTube: een website waar instructievideo’s verzameld worden. Behalve video’s vind je hier ook documenten en presentaties, geluidsbestanden en beeldmateriaal. Alle materialen op deze site (ook de films) kunnen hier gedownload worden
  • Yahoo Video: vergelijkbaar met YouTube
  • Vimeo: een wat kleinere videosite, maar wel met een aparte categorie ‘Education & Do it Yourself’ waar veel interessant materiaal te vinden is
  • Op het Kennisnetvideoplein staat een handig overzicht van videobronnen op het gebied van actualiteiten, onderwijs, cultuur, buitenland en sharing-sites
  • Teleblik: filmmateriaal van de publieke omroepen dat bruikbaar is voor het onderwijs. Te doorzoeken op woorden in de omschrijving en de titel
  • Schooltv-beeldbank: oude uitzendingen van Schooltv, te doorzoeken op woorden in de titel en de omschrijving, en op vakgebied
  • Uitzending gemist en Uitzending bewaard: videomateriaal van de omroepen, soms van meer dan een jaar geleden
  • Nederland 24: een digitaal tv-kanaal van de consumentenomroep waarop dag en nacht oude uitzendingen worden getoond, verdeeld over verschillende kanalen, zoals een geschiedeniskanaal, een cultuurkanaal en een politiek journaal
  • Archieven van Beeld en geluid: materiaal van de publieke omroepen dat voor iedereen toegankelijk is. Met name de Polygoon-thema’s bevatten voor het onderwijs vaak leuk materiaal
  • DotSub: een verzameling van redelijk bekende filmpjes, vaak met een internet- en/of maatschappelijk georiënteerd thema. Van deze filmpjes zijn vaak verschillende vertalingen beschikbaar
  • Beroepenbeeldbank: een verzameling filmpjes over de meest uiteenlopende beroepen voor (V)MBO
  • ESL (English as a second language) videomateriaal